روش های اقناع در سیره امام حسن علیه السلام

Abstract

با توجه به آیه « إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً »، خداوند متعال معصومین : را از تمام پلیدی ها و آلودگی ها منزه و مبرا نموده است . در مقابل وظیفه تبلیغ دین مبین اسلام و ارشاد انسان ها را بر عهده آنان نهاده است . مهم ترین وظیفه معصومین : رساندن پیام ها و احکام و فرامین الاهی به مردم و ابلاغ کامل آن است، به گونه ای که در عقل و جان و دل مخاطب نفوذ کرده و حجت بر آنها تمام شده و اقناع گردند. اقناع فرایندی ارتباطی و کوششی آگاهانه از طرف فرستنده است، که به دنبال ایجاد رفتار جدید در گیرنده، تقویت پاسخ و دیدگاه، تغییر نگرش، باور، عقیده و یا رفتار مخاطب است . از جمله مهم ترین اصول در فرایند اقناع ( با توجه به مدل منبع معنا )، اصل تناسب و اصل مخاطب شناسی است است . بدون شناخت مخاطب هر اقدامی در این راه بی نتیجه است . گونه های متعددی از مخاطبان برای هر کدام از ائمه : قابل تصور است . و به دلیل شرایط خاص امام حسن مجتبی 7 بعد از امیر مومنان 7 و ماجرای صلح و از طرفی گسترده تر شدن ممالک اسلامی، شناخت مخاطبان این زمان کمک بسزایی در شناخت اوضاع این زمان می نماید . امام حسن 7 به فراخور زمان و مکان و گوناگونی مخاطبان خود، با بهره گیری از گونه های ارتباطی نظیر ارتباط عاطفی، تفاهمی، کلامی و غیر کلامی و میان فردی و .... پیام دین مبین اسلام را ابلاغ می نمودند امام حسن 7 علاوه بر استفاده از قدرت عصمت و اعجاز که همه معصومین : از آن بهره مند بودند، از روش ها و ابزار ها و شیوه های فرهنگی ارتباطی کارآمد دیگری نیز برای ایجاد مشابهت معنایی و اشاعه فرهنگ دینی، با رعایت اصل تناسب، استفاده می کردند . از جمله اصول و روش های اقناعی امام مجتبی 7، اصل مستند سازی، آگاهی رسانی، ارتباط حضوری، نامه نگاری، بهره گیری از زمینه های عاطفی، خطابه، موعظه حسنه، جدال احسن، هجرت، هم نشینی با محرومان، بخشش و کرم، مهربانی، صراحت بیان و بلاغت کلام و ... است . توجه به ارتباط عاطفی و تفاهمی در این دوره نقش مهمی در اقناع مخاطبان دارد. یکی از نکات قابل تامل در فرایند اقناع، عدم وجود پارازیت و صافی و موانع است . در عصر امام حسن مجتبی 7 موانعی بزرگ و پارازیت های مشکل آفرینی در روند ارتباط های اقناعی ایشان با مردم وجود داشته است . از جمله : دستگاه حکومت وقت ( معاویه و ...) و خستگی مسلمانان از جنگ های پی در پی و رو آوردن مردم به سمت دنیا و مهمتر آنکه به فرموده امام حسین 7 شکم هایشان از حرام پر شده بود . توصیف و تبیین سیره و روش اقناعی امام حسن مجتبی 7 می تواند به عنوان الگویی ارزشمند در تبلیغ اسلامی مورد بهره برداری قرار گیرد .