ارزیابی و تحلیل محتوای سخنرانی‌های امام حسن (علیه السلام)

Abstract

در این پایان نامه به ارزیابی و تحلیل محتوای سخنرانیهای امام حسن (علیه السلام) خواهیم پرداخت. بنابراین در صدد پاسخ به این پرسش اصلی هستیم که چه تحلیلها و نکاتی پیرامون خطبه هایی که امام حسن (علیه السلام) حین خلافت و پس و پیش آن انجام داده، وجود دارد؟ البته با رویکردی تاریخی و با جمع آوری اطلاعات از منابع اصلی و متقدم به روش کتابخانه ای و با بهره گیری از روش تحقیق تاریخیِ ترکیبی (توصیفی - تحلیلی) می توان به هدف این رساله که همانا وصول به نکات مورد نظر امام حسن (علیه السلام) و درک شرایط ایراد این سخنرانیهاست، دست یافت. بدیهی است همه اینها مبتنی بر تفسیر و تحلیل های ادبی است که در آن، از گستره ادبیات عرب بهره خواهیم برد. درک تمام جنبه‌های فنی و زیبایی‌شناسانه سخنرانی‌های امام حسن (علیه السلام) کار آسانی نیست. لازم به ذکر است که بیش از یک مزیت و سبک در این سخنرانی ها و تجزیه و تحلیل و ارزیابی آنها وجود دارد. این نکته، نکته عجیبی نیست چرا که ایشان یک تن از اهل بیان و اهل بیت است که شهر علم پیامبر (صلی الله علیه واله وسلم) هستند. در واقع تخصص آنها، گسترش اعجاز قرآن است. لازم به ذکر است که پدیده های سازنده، ارزیابی کننده و تحلیلی که ارائه خواهیم داد، چه بسا مورد نظر امام حسن (علیه السلام) نبوده باشد، بلکه چون ایشان فرزند محیط عرب و فرزند ادب، شعر، نثر و نماینده عرب است و از تمام الگوهای هنری و ادبی، چه از سوی جدش؛ رسول الله (صلی الله علیه واله وسلم) و چه از سوی واعظانی که پیش از او بوده اند، بهره برده است. از نتایج حاصله از این تحقیق روشن می شود که خطبه های امام حسن (علیه السلام) ضمن اشتمال بر نکات ادبی فاخر، به مهم ترین مسائل مورد نظر ایشان از جمله احقیت ایشان بر خلافت، خیانت اصحاب و بیان معارف اسلامی اشاره کرده است.