بازشناسایی مولف تفسیر منسوب به امام حسن عسکری(ع)

Abstract

تفسیر المنسوب الی الامام الحسن بن علی العسکری (ع) من التفاسیر الروايیه المتقدمه للشیعه فی القرن الثالث وهو موضع نقاش من جوانب مختلفه وقد تم نقده وتناولته الحوارات الانتقادیه من قبل بعض المفکرین المتقدمین والمتاخرین من الامامیه. نظرا لبعض الامور الضعیفه وغیر الصحیحه الموجوده فی هذا التفسیر وللنقاشات حوله وخاصه بعد وضوح عدم انتساب التفسیر الی الامام الحادی عشر (ع)، یثار الان هذا السوال: اذا لم یکن التفسیر الحالی للامام حسن العسکری (ع) او والده الکریم، فمن هو مولف الکتاب التفسیری الحالی؟ ما هی الادله التی تشیر الی ان التفسیر الحالی ینتمی لشخص معین؟ او ان هذا الکتاب مع فرض عدم انتسابه الی الامامین العسکریین (ع)، یعتبر نوعا ما مجهول المولف؟ المقال الحالی من خلال مقدمات یتناول التعرف علی مولف هذا التفسیر وبالادله والشواهد من نص التفسیر نفسه ومن مصادر تاریخیه اخری یوضح ان مولف التفسیر الحالی هو فی الواقع حسن بن علی العسکری، الملقب بناصر للحق الاطروش، الامام الزیدی وحاکم علوی طبرستان.

The commentary ascribed to Imam Hasan ibn Ali ʿAskari (AS) is one of the earlier Shi'a narrative interpretations in the third century. There are controversies about this exegesis and it has been criticized by both earlier and later Imamiyyah scholars. Accordingly. the baseless and incorrect content of this exegesis, its related controversies as well as proving its non-attribution to the eleventh Imam arise some questions; if the current commentary isn't ascribed to Imam Hasan ʿAskari or his magnanimous father, who is its real author? What evidence is there to suggest its attribution to a particular person or show its author is unknown? So, the present study tries to identify the author of this commentary. The textual indications of the exegesis as well as the historical documents show that the real author of the exegesis is Hasan ibn Ali ʿAskari entitled 'Nasir Lilhaq Utrush', the leader of the Zaydi sect and the ʿAlavi ruler of Tabaristan.

تفسیر منسوب به امام حسن‌بن‌علی عسکری(ع) از تفاسیر روایی متقدم شیعه در قرن سوم است که از جهات مختلفی مناقشه‌آمیز است و توسط برخی از اندیشمندان متقدم و متأخر امامیه نقد و گفت‌گوهای انتقادی شده است. باتوجه‌به برخی مطالب سست و نادرستِ موجود در این تفسیر و نیز مناقشات راجع به آن و مخصوصاً روشن‌شدن عدم‌انتساب تفسیر به امام یازدهم(ع)، اکنون این سؤال به وجود می‌آید که اگر تفسیر کنونی برای امام حسن عسکری(ع) یا پدر بزرگوارشان نیست، پس مؤلف کتاب کنونی تفسیر چه کسی است؟ چه دلایلی وجود دارد که نشان دهد تفسیر کنونی متعلق به شخص به‌خصوصی است؟ یا اینکه این کتاب با فرض عدم‌انتساب به امامین عسکریین(ع)، به‌نوعی مجهول‌المؤلف است؟نوشتار حاضر طی مقدماتی به شناسایی مؤلف این تفسیر می‌پردازد و با دلایل و شواهدی از متن خودِ تفسیر و اسناد تاریخی دیگر نشان می‌دهد که مؤلف تفسیر کنونی در واقع حسن‌بن‌علی عسکری، ملقب به ناصر للحق اطروش، امام زیدیه و حاکم علوی طبرستان است.